20 lutego br. odbyło się spotkanie grupy zadaniowej Europejskiej Federacji Związków Zawodowych w Rolnictwie, Żywności i Turystyce (EFFAT) poświęcone przygotowaniom do reformy Wspólnej Polityki Rolnej (CAP) na lata 2028–2034. Spotkanie miało formę wideokonferencji, a w pracach grupy uczestniczył również przedstawiciel Krajowego Sekretariatu Przemysłu Spożywczego i Rolnictwa NSZZ „Solidarność” – Michał Nowak.
Jednym z głównych tematów dyskusji były propozycje wzmocnienia tzw. warunkowości społecznej w systemie dopłat rolnych. Związkowcy z EFFAT postulują, aby środki z budżetu Wspólnej Polityki Rolnej były w znacznie większym stopniu powiązane z przestrzeganiem praw pracowniczych, standardów zatrudnienia oraz zasad bezpieczeństwa pracy w sektorze rolnym i przemyśle rolno-spożywczym. Wśród omawianych propozycji znalazło się m.in. rozszerzenie zakresu warunkowości społecznej na wszystkich beneficjentów dopłat, bez obecnych wyjątków dla części małych gospodarstw. Według propozycji EFFAT system powinien obejmować wszystkie podmioty korzystające z funduszy WPR oraz być powiązany nie tylko z przepisami prawa krajowego i unijnego, ale także z układami zbiorowymi pracy i międzynarodowymi standardami pracy.
Istotnym elementem propozycji jest również zmiana systemu kontroli. EFFAT postuluje włączenie do mechanizmu WPR informacji i decyzji krajowych inspekcji pracy. Naruszenia przepisów prawa pracy stwierdzone przez inspekcję miałyby być automatycznie przekazywane do instytucji odpowiedzialnych za wypłatę dopłat rolnych, co pozwoliłoby na lepszą integrację systemów kontroli pracy i systemu finansowania rolnictwa.
Związkowcy proponują również bardziej jednoznaczny system sankcji. W przypadku naruszeń praw pracowniczych minimalna redukcja dopłat miałaby wynosić 8%, przy powtórzeniu naruszenia w ciągu trzech lat – 15%, a przy działaniu umyślnym – nawet 20%. W sytuacjach szczególnie poważnych, takich jak praca przymusowa, handel ludźmi, nielegalne pośrednictwo pracy czy działania antyzwiązkowe, możliwe byłoby całkowite wykluczenie beneficjenta z systemu płatności.
Duży nacisk w propozycjach EFFAT położono także na mechanizmy prewencyjne. Jednym z kluczowych pomysłów jest wprowadzenie oceny ex ante, czyli weryfikacji spełnienia wymogów jeszcze przed wypłatą środków. Agencje płatnicze mogłyby w tym celu korzystać z danych pochodzących m.in. z systemów ubezpieczeń społecznych oraz instytucji kontrolnych, co pozwoliłoby zapobiegać nadużyciom jeszcze przed przekazaniem funduszy.
W propozycjach pojawiają się także elementy zachęty finansowej. Państwa członkowskie, które ograniczają skalę pracy nierejestrowanej, zwiększają udział stałego zatrudnienia, poprawiają bezpieczeństwo pracy czy rozszerzają zasięg układów zbiorowych, mogłyby otrzymywać dodatkowe środki z budżetu WPR. Ponadto część funduszy przeznaczonych na transfer wiedzy i innowacji na obszarach wiejskich miałaby być kierowana na poprawę warunków pracy oraz szkolenia pracowników rolnych.
Propozycje omawiane w ramach EFFAT wpisują się w szerszą debatę o przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej i o tym, w jaki sposób środki publiczne powinny wspierać nie tylko produkcję rolną, ale również godne warunki pracy w całym sektorze rolno-spożywczym w Europie.
