W wielu branżach, w tym w sektorze rolno-spożywczym, coraz częściej obserwujemy model organizacji pracy oparty na rozbudowanych łańcuchach podwykonawców oraz na szerokim wykorzystaniu agencji pracy tymczasowej. Taki system prowadzi do rozmywania odpowiedzialności pracodawców, osłabiania standardów zatrudnienia oraz utrudniania skutecznej ochrony praw pracowniczych.
Na te problemy od lat zwraca uwagę europejski ruch związkowy. Europejska Federacja Związków Zawodowych Sektora Żywności, Rolnictwa i Turystyki (EFFAT) przedstawiła propozycje zmian prawnych których celem jest ograniczenie nadużyć w podwykonawstwie i pośrednictwie pracy oraz wzmocnienie odpowiedzialności głównych pracodawców za warunki zatrudnienia w całym łańcuchu produkcji i usług.
Propozycje EFFAT – ochrona pracowników i uczciwa konkurencja
EFFAT postuluje wprowadzenie jasnych zasad odpowiedzialności głównych wykonawców, regulację działalności pośredników pracy, ograniczenie patologicznie długich łańcuchów podwykonawstwa oraz wzmocnienie inspekcji pracy i egzekwowania prawa. Celem tych propozycji jest zapewnienie równego traktowania pracowników, przeciwdziałanie dumpingowi socjalnemu oraz stworzenie warunków uczciwej konkurencji między przedsiębiorstwami.
Z punktu widzenia pracowników sektora rolno-spożywczego są to rozwiązania niezbędne. Obecny model sprzyja bowiem sytuacjom, w których odpowiedzialność za warunki pracy „ginie” pomiędzy kolejnymi podmiotami, a realnym kosztem tej sytuacji są obniżone standardy zatrudnienia.
Polska rzeczywistość: agencje, podwykonawcy i brak przejrzystości
Również w Polsce coraz częściej spotykamy się z rozbudowanymi strukturami podwykonawczymi oraz masowym zatrudnianiem pracowników zagranicznych przez agencje pracy tymczasowej. Sam fakt zatrudniania migrantów nie jest problemem – problem pojawia się wtedy, gdy forma zatrudnienia prowadzi do niejasności, braku stabilności i obchodzenia prawa pracy.
W praktyce spotykane są sytuacje, w których jedna firma formalnie zatrudnia, inna organizuje pracę, a jeszcze inna wypłaca wynagrodzenie. Pracownicy nie zawsze wiedzą, kto faktycznie odpowiada za ich warunki zatrudnienia, kiedy otrzymają wynagrodzenie i w jakiej wysokości. Wypłaty na karty płatnicze, brak przejrzystych rozliczeń, częste zmiany podmiotów – to wszystko sprzyja nadużyciom.
Doświadczenia pokazują jednocześnie, że tam, gdzie działają związki zawodowe i istnieje realna reprezentacja pracownicza, takie patologie występują znacznie rzadziej. Organizacja związkowa oznacza bowiem większą kontrolę społeczną, wsparcie dla pracowników oraz realny dialog z pracodawcą.
Praca agencyjna a presja na wynagrodzenia – problem całej branży
Nie można pomijać jeszcze jednego, bardzo istotnego skutku masowego wykorzystywania pracy agencyjnej i podwykonawczej. Model ten osłabia pozycję pracowników zatrudnionych bezpośrednio w zakładach.
Gdy znaczną część załogi stanowią osoby zatrudnione przez pośredników, pracodawca zyskuje narzędzie do blokowania wzrostu wynagrodzeń i poprawy warunków pracy. Zamiast prowadzić realny dialog o podwyżkach, dodatkach czy stabilności zatrudnienia, może sięgać po tańszą siłę roboczą, której dodatkowo nie przysługują określone świadczenia socjalne.
W efekcie tracą na tym wszyscy pracownicy. Pracownicy migrujący często pozostają bez pełnej ochrony, natomiast polscy pracownicy zatrudnieni na stałe odczuwają stagnację płac i pogorszenie pozycji negocjacyjnej. Presja płacowa słabnie, negocjacje zbiorowe stają się trudniejsze, a standardy pracy ulegają stopniowej erozji.
Dlatego ograniczenie nadużyć w pośrednictwie pracy i podwykonawstwie musi być jednym z priorytetów ruchu związkowego. Chodzi nie tylko o ochronę najsłabszych, ale także o obronę realnych interesów wszystkich pracowników – prawa do godnego wynagrodzenia, stabilnego zatrudnienia i rzeczywistego wpływu na warunki pracy.
Apel Sekretariatu do europosłów
Sekretariat Przemysłu Spożywczego i Rolnictwa NSZZ „Solidarność” apeluje do polskich europarlamentarzystów o poparcie propozycji europejskiego ruchu związkowego dotyczących regulacji podwykonawstwa i pośrednictwa pracy. Zmiany te są konieczne, aby skutecznie przeciwdziałać wyzyskowi, dumpingowi socjalnemu i nieuczciwej konkurencji.
Potrzebujemy europejskich przepisów, które realnie wzmacniają odpowiedzialność pracodawców, chronią pracowników i wspierają dialog społeczny. Tylko w ten sposób można budować nowoczesny rynek pracy oparty na uczciwych zasadach, stabilnym zatrudnieniu i poszanowaniu praw ludzi pracy.
