Po dwóch latach zakończył się projekt Europejskiej Federacji Związków Zawodowych Przemysłu Spożywczego, Rolnictwa i Turystyki (EFFAT) poświęcony przyszłości sektora tytoniowego. Inicjatywa „Just transition towards a sustainable future” była odpowiedzią na dynamiczne i wielowymiarowe zmiany zachodzące w tej branży – zmiany, które w coraz większym stopniu wpływają na zatrudnienie, warunki pracy oraz przyszłość tysięcy pracowników w Europie.
Jak podkreślają autorzy projektu, europejski sektor tytoniowy przechodzi obecnie głęboką transformację wynikającą z kilku równoległych procesów: spadku konsumpcji tradycyjnych wyrobów tytoniowych, zmian legislacyjnych związanych z polityką zdrowotną, rosnącego znaczenia nowych produktów nikotynowych oraz postępującej cyfryzacji produkcji. Dodatkowo obserwujemy przenoszenie części produkcji poza Europę, głównie do Azji, co bezpośrednio przekłada się na sytuację pracowników.
W centrum tych zmian znajduje się rosnące poczucie niepewności wśród pracowników – nie tylko dotyczące przyszłości całego sektora, ale przede wszystkim stabilności zatrudnienia. Z raportu przygotowanego w ramach projektu wynika, że choć duże koncerny tytoniowe utrzymują wysoką rentowność, to równocześnie spadają wolumeny produkcji w Europie oraz rośnie skala outsourcingu i automatyzacji procesów.
W odpowiedzi na te wyzwania EFFAT postawiła sobie za cel wzmocnienie głosu pracowników w procesie transformacji. Projekt stworzył przestrzeń do wymiany doświadczeń pomiędzy związkami zawodowymi, ekspertami i przedstawicielami branży, a jego efektem są konkretne rekomendacje dotyczące tzw. sprawiedliwej transformacji.
Kluczowym wnioskiem jest potrzeba prowadzenia aktywnej polityki wyprzedzającej zmiany. Oznacza to m.in. konieczność przeprowadzania rzetelnych ocen skutków społecznych nowych regulacji, zapewnienia pracownikom dostępu do szkoleń i przekwalifikowania oraz tworzenia realnych ścieżek przejścia „z pracy do pracy”. Równie istotne jest zagwarantowanie pełnego udziału związków zawodowych w procesach decyzyjnych na wszystkich poziomach – od przedsiębiorstw po instytucje unijne.
EFFAT podkreśla także, że transformacja sektora – obejmująca wymiar zdrowotny, środowiskowy i cyfrowy – nie może odbywać się kosztem pracowników. Niezbędne są odpowiednie inwestycje publiczne oraz powiązanie wsparcia dla przedsiębiorstw z przestrzeganiem praw pracowniczych i dialogu społecznego.
W ramach projektu zorganizowano szereg spotkań, warsztatów i konferencji, które pozwoliły na wypracowanie wspólnego stanowiska partnerów społecznych. Podsumowaniem działań jest m.in. raport badawczy, zestaw rekomendacji oraz film dokumentalny „The Last Puff”, ukazujący rzeczywistość pracy w sektorze tytoniowym i wyzwania stojące przed pracownikami.
Zakończenie projektu nie oznacza jednak końca działań. EFFAT zapowiada kontynuację prac na rzecz wzmocnienia dialogu społecznego i ochrony pracowników w obliczu nadchodzących zmian. Dla związków zawodowych oznacza to konieczność dalszego aktywnego uczestnictwa w kształtowaniu przyszłości sektora – tak, aby transformacja była rzeczywiście sprawiedliwa i nie pozostawiała nikogo bez wsparcia.
